Tarihsel Bir Belge: Mao'nun Yaşadığı Dönemde Yapılan Çin Halk Cumhuriyeti Anayasası

Aşağıda verilen Çin Halk Cumhuriyeti Anayasası, Çin Halk Cumhuriyeti Dördüncü Ulusal Halk Meclisinin Birinci Oturumunda, 17 Ocak 1975 tarihinde kabul edilmiştir. 

Çeviren: Deniz Kızılçeç


Çin Halk Cumhuriyeti Anayasası, 1982, 1988, 1993, 1999 ve 2004 ve 2018 ve 2022 yıllarında demokratik yollarla Ulusal Halk Meclisinde değişikliklere uğramıştır. Çin'de daha önce 1954 Anayasası ve 1975 Anayasası yapılmıştır. Anayasa genel hatları ile; giriş, genel ilkeler, temel haklar ve yurttaşların görevleri, Ulusal Halk Kongresi, Devlet Konseyi, Yerel Halk Kongresi, Yerel Halk Hükumetleri, Halk Mahkemeleri ve Halk avukatları gibi devlet organlarının ve görevlerinin tanımlandığı bölümlerden oluşmaktadır. Devletin yapısı, ulusal bayrak ve devlet armaları Anayasadaki hükümlerle belirlenmiştir. Anayasa, Dünya Anayasaları ile karşılaştırıldığında kısa olarak tanımlanabilecek nitelikte bir anayasadır. 

GEREKÇE

Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurulması, yeni-demokratik devrimin büyük zaferini ve yeni bir tarihi dönemin, sosyalist devrim ve proletarya diktatörlüğü döneminin başlangıcını belirledi. Bu zafer, ancak Çin halkının yüz yılı aşkın kahramanca mücadelesinden sonra ve nihayet, Çin Komünist Partisi önderliğinde, emperyalizmin, feodalizmin ve bürokrat kapitalizmin gerici hakimiyetini bir devrimci halk savaşıyla alaşağı etmesinden sonra kazanılmıştı. Çin Komünist Partisi önderliğinde zafer dolu ilerleyişine devam eden bütün milliyetlerden halkımız, son yirmi küsur yıl içinde, hem sosyalist devrim ve sosyalist inşada hem de Büyük Proleter Devriminde büyük zaferler kazandı, proletarya diktatörlüğünü sağlamlaştırdı ve güçlendirdi. Sosyalist toplum oldukça uzun bir tarihi dönemi kapsar. Bu tarihi dönem boyunca sınıflar, sınıf çelişmeleri ve sınıf mücadelesi vardır, sosyalist yolla kapitalist yol arasında mücadele vardır, kapitalizme geri dönüş tehlikesi vardır ve emperyalizmin ve sosyal emperyalizmin saldırı ve yıkıcılık tehdidi vardır. Bu çelişmeler ancak proletarya diktatörlüğü altında devrimin devam ettirilmesi teorisine ve bu teorinin rehberliğindeki pratiğe dayanılarak çözülebilir.


Yüce anayurdumuzun daima Marksizm-Leninizm-Mao Zedung Düşüncesinin gösterdiği yolda ilerlemesi için, sosyalizm tarihi döneminin tümü boyunca Çin Komünist Partisinin temel çizgisine ve siyasetlerine sıkıca bağlı kalmalı ve proletarya diktatörlüğü altında devrimi devam ettirmede sebat etmeliyiz. Bütün milliyetlerden halkın, işçi sınıfı önderliğindeki ve işçilerle köylülerin ittifakına dayanan büyük birliğini pekiştirmeli ve devrimci birleşik cepheyi geliştirmeliyiz. Halk içindeki çelişmeleri, düşmanla bizim aramızdaki çelişmelerden doğru bir şekilde ayırt etmeli ve doğru bir şekilde ele almalıyız. Üç büyük devrimci hareketi, yani sınıf mücadelesi, üretim mücadelesi ve bilimsel araştırma hareketlerini sürdürmeliyiz; sosyalizmi, bağımsız olarak ve insiyatifi kendi elimizde tutarak, kendi gücümüze güvenerek, çetin bir şekilde mücadele ederek, çalışkanlık ve tutumlulukla ve var gücümüzle ileri hedeflere yönelerek, daha büyük, daha hızlı, daha iyi ve daha ekonomik sonuçlar elde ederek inşa etmeliyiz. Savaşa ve doğal afetlere karşı hazırlıklı olmalı, halk için her şeyi yapmalıyız. Uluslar arası meselelerde proleter enternasyonalizmini yüksekte tutmalıyız. Çin asla bir süper devlet olmayacaktır. Sosyalist ülkelerle ve bütün ezilen halklar ve ezilen milletlerle olan birliğimizi güçlendirmeli, karşılıklı olarak birbirimizi desteklemeliyiz. Bağımsızlık ve toprak bütünlüğüne karşılıklı saygı, karşılıklı saldırmazlık, birbirinin içişlerine karışmama, eşitlik ve karşılıklı yarar ve barış içinde bir arada yaşama Beş İlkesi temelinde, farklı sosyal sistemlere sahip ülkelerle barış içinde bir arada yaşamak için çaba sarf etmeli, emperyalist ve sosyal-emperyalist saldırı ve savaş siyasetlerine ve süper devletlerin hegemonyacılığına karşı çıkmalıyız. Çin halkı, Çin Komünist Partisi önderliğinde içerdeki ve dışarıdaki düşmanları yeneceğine ve insanlığa daha büyük bir katkıda bulunmak üzere bütün zorlukları alt ederek Çin'i güçlü bir sosyalist proletarya diktatörlüğü devleti haline getireceğine kesinlikle inanmaktadır. Bütün milliyetlerden halkımız, daha da büyük zaferler kazanmak için birleşin!  

BİRİNCİ BÖLÜM

GENEL İLKELER

Madde 1 Çin Halk Cumhuriyeti, işçi sınıfı önderliğinde ve işçi köylü ittifakına dayanan bir sosyalist proletarya diktatörlüğü devletidir.


Madde 2 Çin Komünist Partisi, bütün Çin halkının önder çekirdeğidir. İşçi sınıfı, devlete, öncüsü Çin Komünist Partisi vasıtasıyla önderlik eder. Marksizm-Leninizm-Mao Zedung Düşüncesi, milletimizin düşüncesine yol gösteren teorik temeldir.

Madde 3  Çin Halk Cumhuriyeti'nde bütün iktidar halka aittir. Halkın iktidarı kullanma aracı olan organlar, çoğunluğunu işçi, köylü ve asker temsilcilerin oluşturduğu her düzeydeki halk meclisleridir.

Her düzeydeki halk meclisleri temsilcileri, demokratik danışma yoluyla seçilirler. Seçmen birimleri ve seçmenler, seçtikleri temsilcileri denetlemek ve kanun hükümlerine uygun olarak her an yerlerine bir başkasını atamak gücüne sahiptirler.

Madde 4 Çin Halk Cumhuriyeti, birleşik çok uluslu bir devlettir. Bölgesel düzeyde azınlık ulusal özerklik siyasi sisteminin uygulandığı bölgeler Çin Halk Cumhuriyeti'nin ayrılmaz parçalarıdır.

Bütün milliyetler eşittir. Büyük milliyet şovenizmine ve mahalli milliyet şovenizmine karşı çıkılmalıdır.

Bütün milliyetler kendi konuşma ve yazı dillerini kullanma hürriyetine sahiptirler.

Madde  5 Çin Halk Cumhuriyeti'nde, bugünkü aşamada esas olarak iki çeşit üretim araçları mülkiyeti vardır: Bütün halkın üretim araçları mülkiyeti ve emekçi halkın kolektif sosyalist mülkiyeti.

Devlet, kanunla düzenlenen sınırlar içinde ve şehir ve kasabalarda  mahalle örgütlerinin veya köy halk komünlerindeki üretim ekiplerinin birleşik düzenlenmesi altında, tarım dışı sektörlerdeki bireysel üreticilerin başkalarının emeğini sömürmeksizin kendi başlarına çalışmalarına izin verebilir.

Aynı zamanda, kendi başlarına çalışan bu emekçilere, adım adım sosyalist kolektifleşme yolu gösterilmelidir.

Madde  6 Devlet sektörü, ulusal ekonominin yönetici gücüdür.

Bütün madenler, sular, ormanlar, işlenmemiş topraklar ve devlete ait olan diğer kaynaklar, bütün halkın malıdır.

Devlet, kanunla düzenlenen şartlar altında, diğer üretim araçlarına olduğu gibi şehir ve köylerdeki araziye de bedeli karşılığında el koyabilir, kullanmak için devralabilir veya millileştirebilir.

Madde   7  Köy halk komünü, hükümetin idari yönetimi ile ekonomik yönetimi birleştiren bir örgüttür.

Bugünkü aşamada, köy halk komünlerindeki kollektif mülkiyet ekonomik sistemi, genel olarak, tabanını üretim ekibinin oluşturduğu üç kademeli bir mülkiyet biçimindedir: Komünün üretim tugayının ve üretim ekibinin mülkiyeti. Temel muhasebe birimi, üretim ekibidir.

Halk komününün kolektif ekonomisinin mutlak hakimiyeti ve gelişmesi teminat altına alınmak şartıyla, halk komünü üyeleri kendi kişisel ihtiyaçlarını karşılamak üzere  küçük toprak parçalarını işleyebilir, sınırlı olarak aile yan-üretiminde bulunabilir ve meralarda az sayıda hayvan besleyebilirler.

Madde   8  Sosyalist kamu mülkiyetine dokunulamaz. Devlet, sosyalist ekonominin sağlamlaştırılmasını gelişmesini teminat altına alacak ve kimsenin sosyalist ekonomiye kamu yararına zarar vermesine hiçbir şekilde izin vermeyecektir

Madde   9  Devlet şu sosyalist ilkeyi uygular: "Çalışmayana ekmek yok" ve  "Herkesten yeteneğine göre, herkese emeğine göre." Devlet, yurttaşların çalışmaları karşılığında elde ettikleri gelir, tasarruf, ev ve diğer geçim vasıtaları üzerindeki mülkiyet haklarını korur.

Madde   10  Devlet, devrimi sıkıca kavramak, üretimi ve diğer çalışmaları ilerletmek ve savaşa karşı hazırlıklı olmak ilkesini uygular;  tarımı temel, sanayiyi yönetici unsur kabul ederek ve hem merkezi, hem de mahalli organların inisiyatifini tam olarak harekete geçirerek sosyalist ekonominin planlı ve dengeli gelişmesini ilerletir; sosyal üretimin sürekli artması temelinde halkın maddi ve kültürel hayatını adım adım iyileştirir ve ülkenin bağımsızlık ve güvenliğini sağlamlaştırır.

Madde   11   Devlet örgütleri ve devlet görevlileri Marksizm-Leninizm-Mao Zedung Düşüncesini ciddiyetle incelemeli, proletarya siyasetini kesinlikle hakim kılmalı, bürokrasiye karşı savaşmalı, kitlelerle sıkı ilişkiler sürdürmeli ve halka canla başla hizmet etmelidirler. Her düzeydeki kadrolar, kolektif üretici çalışmaya katılmalıdırlar. Devletin her organı, etkin ve basit yönetim ilkesini uygulamalıdır. Her devlet organının yönetici kadrosu, yaşlılar, orta yaşlılar ve gençlerin üçlü birliğinden oluşmalıdır.

Madde   12   Proletarya bütün kültür alanları dahil olmak üzere üst yapıda burjuvaziye karşı kesin diktatörlük uygulamalıdır, kültür ve eğitim, sanat ve edebiyat, beden eğitimi, sağlık hizmetleri ve bilimsel araştırma çabaları hep proletarya siyasetine hizmet etmeli, işçilere, köylülere ve askerlere hizmet etmeli ve üretici çalışma ile birleştirilmelidir.

Madde   13   Serbestçe konuşmak görüşleri tam olarak ortaya sermek, büyük tartışmalara girişmek ve duvar afişleri yazmak, sosyalist devrimi devam ettirmenin halk kitleleri tarafından yaratılan yeni biçimlerdir. Devlet, hem demokrasinin hem merkeziyetçiliğin, hem disiplinin, hem özgürlüğün, hem irade birliğinin hem de kişisel gönül rahatlığı ve canlılığın bulunduğu bir siyasi ortam yaratmak amacıyla kitlelerin bu yeni biçimleri kullanma hakkını teminat altına alacaktır. Ve böylece, bu yeni biçimlerle Çin Komünist Partisi'nin devlet üzerindeki önderliği güçlenecek ve proletarya diktatörlüğünün sağlamlaştırılmasına yardım edecektir.

Madde   14  Devlet sosyalist sistemi korur, bütün ihanet faaliyetlerini ve karşı devrimci faaliyetleri bastırır ve bütün hainlerle karşı-devrimcileri cezalandırır.

Devlet, toprak ağalarını, zengin köylüleri, gerici kapitalistleri ve diğer kötü unsurları kanuna uygun olarak belirli süreler dahilinde siyasal haklardan mahrum eder ve aynı zamanda çalışma  yoluyla düzelmelerini ve emeğiyle geçinen, kanunlara itaatkar yurttaşlar haline gelmelerini sağlamak amacıyla onlara hayatlarını kazanma fırsatını verir.

Madde 15   Çin Halk Kurtuluş Ordusu ve halk milisleri, işçi ve köylülerin Çin Komünist Partisi önderliğindeki öz silahlı güçleridir. Onlar, bütün milliyetlerden halkın silahlı güçleridir.

Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi Başkanı, ülkenin silahlı güçlerinin komutanıdır. Çin Halk Kurtuluş Ordusu her zaman savaşçı bir güçtür ve aynı zamanda bir çalışma ve üretim gücüdür. Çin Halk Cumhuriyeti silahlı güçlerinin görevi, sosyalist devrimin ve sosyalist inşanın kazançlarını korumak, devletin egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve güvenliğini savunmak ve emperyalizmin, sosyal-emperyalizmin ve uşaklarının saldırı ve yıkıcılığına karşı tetikte bulunmaktır.

İKİNCİ BÖLÜM

DEVLETİN YAPISI

I . Kısım:  Ulusal Halk Meclisi

Madde  16 Ulusal Halk Meclisi, Çin Komünist Partisinin önderliğindeki en yüksek iktidar organıdır.  Ulusal Halk Meclisi, eyaletlerin, özerk bölgelerin, doğrudan doğruya merkezi hükümete bağlı belediyelerin ve Halk Kurtuluş Ordusunun seçtiği temsilcilerden oluşur. Gerektiğinde, belli sayıda yurtsever şahsiyet özel olarak temsilci olmaya davet edilebilir.

Ulusal Halk Meclisi beş yıllık bir dönem için seçilir. Özel şartlar altında görev süresi uzatılabilir.

Ulusal Halk Meclisi her yıl bir oturum yapar. Gerektiğinde oturum öne alınabilir veya ertelenebilir.

Madde  17  Ulusal Halk Meclisinin görev ve yetkileri şunlardır; Anayasayı değiştirmek kanun yapmak; Çin Komünist Partisi Merkez Komitesinin teklifi üzerine Devlet Konseyi Başbakanını ve üyelerini atamak ve değiştirmek; ulusal ekonomik planı, devlet bütçesini ve nihai devlet hesaplarını onaylamak; ve Ulusal Halk Meclisinin gerekli göreceği bu tür başka görev ve yetkileri kullanmak.

Madde  18  Ulusal Halk Meclis Daimi Komitesi, Ulusal Halk Meclisinin sürekli organıdır. Görev ve yetkileri şunlardır: Ulusal Halk Meclisini toplamak; kanunları yorumlamak, kararnameler çıkarmak; yabancı ülkelere tam yetkili temsilciler yollamak ve geri çağırmak; yabancı diplomatik görevlileri kabul etmek; yabancı devletlerle yapılan anlaşmaları onaylamak ve feshetmek; ve Ulusal Halk Meclisinin kendisine vereceği bu tür başka görev ve yetkileri kullanmak.

Ulusal Halk Meclisi Daimi Komitesi, Başkan, Başkan Yardımcıları ve diğer üyelerden oluşur. Bunların tümü Ulusal Halk Meclis tarafından seçilir ve görevden alınabilir.

II. Kısım:  Devlet Konseyi  (Ç.N Batıdaki Karşılığı Başbakan+Hükümet veya Bakanlar Kurulu)

Madde 19 Devlet Konseyi, Merkezi Halk Hükümetidir. Devlet Konseyi, Ulusal Halk Meclisi ve onun Daimi Komitesine karşı sorumludur. Ve ona hesap verir.  Devlet Konseyi, Başbakan, Başbakan Yardımcıları, bakanlar ve Komisyon Başkanı bakanlardan oluşur.

Madde  20  Devlet Konseyinin görev ve yetkileri şunlardır: İdari tedbirleri tespit etmek ve Anayasaya, kanunlara ve kararnamelere uygun karar ve emirler vermek; ülke çapında, bakanlıkların, komisyonların ve çeşitli düzeylerdeki mahalli devlet organlarının çalışmalarında birleşik önderlik uygulamak; ulusal ekonomik planı ve devlet bütçesini hazırlamak ve uygulamak; devletin idari işlerini yönetmek; ve ulusal Halk Meclisinin veya onun daimi komitesinin kendisine vereceği bu tür başka görev ve yetkileri kullanmak.

III.Kısım:  Çeşitli Düzeylerdeki Mahalli Halk Meclisleri ve Mahalli Devrimci Komiteler

Madde 21  Çeşitli düzeylerdeki mahalli halk meclisleri mahalli iktidar organlarıdır. Eyaletlerdeki ve doğrudan doğruya merkezi hükümete bağlı belediyelerdeki halk meclisleri beş yıllık bir dönem için seçilirler. İl, şehir ve ilçelerdeki halk meclisleri üç yıllık bir dönem için seçilirler, Köy halk komünleri ve kasabalardaki halk meclisleri iki yıllık bir dönem için seçilirler.

Madde 22  Çeşitli düzeylerdeki mahalli devrimci komiteler, mahalli halk meclislerinin sürekli organlarıdır ve aynı zamanda çeşitli düzeylerdeki mahalli halk hükümetleridirler. Mahalli devrimci komiteler, bir başkan, başkan yardımcıları ve diğer üyelerden oluşurlar. Bunların tümü o düzeydeki halk meclisleri tarafından seçilir ve onlar tarafından geri çekilebilirler. Seçilmeleri veya geri çekilmeleri bir üst düzeydeki iktidar organının inceleme ve onayına sunulur. Mahalli devrimci komiteler, o düzeydeki halk meclislerine ve bir üst düzeydeki iktidar organına karşı sorumludurlar ve onlara hesap verirler.

Madde 23  Çeşitli düzeylerdeki mahalli halk meclisleri ve onlar tarafından seçilen mahalli devrimci komiteler kendi bölgelerinde kanun ve kararnamelerin uygulanmasını sağlarlar; kendi bölgelerinde sosyalist devrime ve sosyalist inşaya önderlik ederler; mahalli ekonomik planları, bütçeleri ve nihai hesapları inceleyip onaylarlar; devrimci düzeni sürdürürler ve yurttaşların haklarını korurlar.

IV. Kısım:  Ulusal (Ç.N Azınlık) Özerk Bölgelerin Öz Yönetim Organları


Madde  24  Azınlık milliyet Özerk bölgelerin, özerk illerin ve özerk ilçelerin tümü, ulusal azınlık özerk bölgelerdir; bunların öz yönetim organları, Anayasa'nın İkinci Bölümünün III. Kısmında belirtilen mahalli iktidar organlarının görev ve yetkilerini kullanmanın yanı sıra, kendi yetkileri dahilinde kanunun gösterdiği şekilde özerklik uygulayabilirler.

Devletin daha yüksek organları, ulusal azınlık özerk bölgelerin öz yönetim organlarının özerklik uygulamasını tamamen teminat altına alırlar ve sosyalist devrimi ve sosyalist inşayı yürütmede azınlık milliyetlerini faal bir şekilde desteklerler.

V. Kısım:  Yargı Organları ve Savcılık Organları

Madde   25   Yargı yetkisini, Yüksek Halk Mahkemesi, çeşitli düzeylerdeki mahalli halk mahkemeleri ve özel halk mahkemeleri kullanır. Halk mahkemeleri, o düzeydeki halk meclislerine ve onların sürekli organlarına karşı sorumludurlar. Halk mahkemelerinin başkanları, o düzeydeki halk meclislerinin sürekli organları tarafından seçilir ve gene onlar tarafından geri çekilebilirler.

Savcılık organlarının görev ve yetkileri, çeşitli düzeylerdeki kamu güvenliği organları tarafından kullanılır. Savcılık çalışmalarında ve davaların yargılanmasında kitle çizgisi uygulanmalıdır. Önemli, karşı-devrimci suçların yargılanması sırasında kitleler tartışmak ve eleştirmek üzere seferber edilmelidir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

YURTTAŞLARIN TEMEL HAK VE GÖREVLERI

MADDE 26 Yurttaşların temel hak ve görevleri Çin Komünist Partisi liderliğini ve sosyalist sistemi desteklemek, Çin Halk Cumhuriyeti Anayasası ve kanunlarına uymaktır.

Anavatanı savunmak ve saldırılara direnmek her Yurttaşın en yüce görevidir. Askerlik hizmetini yasalara uygun olarak yerine getirmek Yurttaşların temel yükümlülüğüdür.

MADDE 27 Kanunen bu haklardan mahrum bırakılan kişiler hariç olmak üzere, on sekiz yaşını dolduran tüm Yurttaşlar seçme ve seçilme hakkına sahiptir. Yurttaşlar çalışma ve eğitim hakkına sahiptir. Çalışan insanlar dinlenme hakkına ve yaşlılıkta ve hastalık veya sakatlık durumunda maddi yardım alma hakkına sahiptir.

Yurttaşlar, devletin herhangi bir organında çalışan herhangi bir kişinin yasaları çiğnediği veya görevini kötüye kullandığı gerekçesiyle devletin herhangi bir organına yazılı veya sözlü şikayette bulunma hakkına sahiptir. Hiç kimse bu tür şikayetlerin yapılmasını engellemeye çalışamaz veya engelleyemez ya da buna karşılık veremez.

Kadınlar her bakımdan erkeklerle eşit haklara sahiptir. Devlet evliliği, aileyi, anneyi ve çocuğu korur. Devlet, yurtdışındaki Çinlilerin haklarını ve çıkarlarını korur.

MADDE 28 Yurttaşlar ifade, haberleşme, basın, toplantı, dernek kurma, yürüyüş, gösteri ve grev yapma özgürlüğüne sahiptir ayrıca Yurttaşlar dine inanma ve dine inanmama ve ateizmi yayma özgürlüğünden de yararlanırlar. Yurttaşların şahıs ve konut özgürlüğüne dokunulamaz. Hiçbir Yurttaş, bir halk mahkemesinin kararı veya bir kamu güvenlik organının onayı olmadıkça tutuklanamaz.

MADDE 29 Çin Halk Cumhuriyeti, meşru bir davayı desteklediği, devrimci hareketlere katıldığı ya da bilimsel faaliyetlerde bulunduğu için baskı gören her yabancı kişiye oturum hakkı tanır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

ULUSAL BAYRAK, ULUSAL AMBLEM VE BAŞKENT

MADDE 30 Ulusal bayrakta kırmızı bir alan üzerinde beş yıldız bulunmaktadır.

Ulusal devletin amblemi: Ortada bulunan Tien An Men, beş yıldızla aydınlatılmış ve tahıl başakları ve bir dişli çark ile çevrelenmiştir.

Başkent Pekin'dir.

Yorum Bırakınız

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir