People's Daily: Deng Xiaoping'in Mao Zedung'a Eşlik Ettiği Son Toplantı: Başkan Gerald Ford ile Görüşme

Sovyet Tehdidi Üzerine ABD-Çin Görüşmeleri

People's Daily Online'dan Alınmıştır, ara başlıklar bize ait

Çeviren Mehmet Yüce

Editörün notu: People's Daily Online'ın Parti Tarihi Kanalı web sitesi, New Knowledge Sanlian Yayınevi tarafından yayınlanan ve araştırmacı Fu Gaoyi tarafından kaleme alınan "Deng Xiaoping Dönemi" adlı kitaptan aşağıdaki parçayı aktarmıştır. Kitap Mao Zedung'un 2 Aralık 1975 tarihinde Başkan Ford ile Pekin'de görüştüğünü kaydetmektedir. Bu, Deng Xiaoping'in yabancı konuklarla görüşmek üzere Mao Zedung'a eşlik ettiği son görüşmeydi.

Bu görüşmeden sonra Deng Xiaoping'in, Dörtlü Çete tarafından kendisine karşı yürütülen komplo kampanyası nedeniyle rütbesi düşürüldü. Bu dönemde Deng Xiaoping, Henry Kissinger ve Başkan Gerald Ford ile görüştüğü için kendisine karşı Pekin'de yapılan "eleştiri toplantılarına" geçici bir süre ara verilmişti. Başkan Ford'un Çin ziyaretine hazırlanmak amacıyla Deng Xiaoping ve Kissinger 20-22 Ekim 1975 tarihleri arasında uluslararası durum hakkında görüş alışverişinde bulunmak üzere üç gün süren uzun görüşmeler yaptılar.

Deng Xiaoping, Kissinger'ın açılış konuşmasını yapmasına neredeyse hiç izin vermeyerek onu ABD'nin Sovyet tehdidi gibi kilit konuda tutumunu ifade etmeye zorladı: Sovyetler Birliği'ne ne kadar tahıl satıyorsunuz? Sovyetler Birliği'ne ne kadar modern Amerikan teçhizatı ve teknolojisi verdiniz? ABD'nin Batı Avrupa ile Komünist blok arasında yumuşama için teşvik ettiği Helsinki Konferansı sürecini için nasıl değerlendiriyorsunuz?

ABD Sovyetler Karşısında Yatıştırma Politikası İzliyor

Deng Xiaoping daha sonra Chamberlain ve Daladier'in İkinci Dünya Savaşı arifesinde Hitler'e karşı benimsedikleri yatıştırma politikasından alınan derslerden bahsetti: "İngiltere ve Fransa'nın Hitler'in ilk saldırganlığı karşısında zayıflık göstermesi, Hitler'in Batı'ya saldırmasına yol açmıştı". Sovyet tehdidini durdurmak için güçlü bir yanıt verilmesi gerektiğini ve şimdi ise ABD'nin zayıflık gösterdiğini belirtti. Sovyetler Birliği'nin şu anda Amerika Birleşik Devletleri ve Batı Avrupa'nın toplamından daha güçlü olduğunu söyledi. Deng'e göre Sovyetler Birliği'nin iki zayıf noktası vardı. Sovyetler gıda ve teknolojiden yoksundu oysa Amerika Birleşik Devletleri bu iki alanda yardım sağlayarak Sovyetler'in kendi zayıflıklarının üstesinden gelmesine yardımcı oluyordu. Bu sadece Sovyet saldırısı riskini arttıracaktı. Zhou Enlai, ABD'ye karşı çok yumuşak davranmakla suçlanmış ve toplantı Mao Zedung'a rapor edildiğinde, Mao Zedung Deng Xiaoping'in de ABD'ye karşı yumuşak davrandığına dair kanıt bulmakta zorlanmıştı. Mao Zedung Deng Xiaoping'den de kuşku duymuştu.

Kissinger ile küresel meseleler üzerine yapılan uzun görüşmeler sırasında Deng, ABD'nin Vietnam'dan askerlerini çekmesinin ardından Sovyetler Birliği'nin yarattığı tehdide tekrar tekrar geri dönüp bu konu üzerinde konuştu. Deng Xiaoping görüşmeler boyunca Kissinger'e ABD'nin Sovyet tehdidine daha güçlü bir şekilde karşılık vermesi için sürekli baskı yaparken, Kissinger ise ABD'nin Sovyet tehdidiyle başa çıkmak için zaten çok şey yaptığını açıklamaya çalıştı. Deng Xiaoping konuşmasında oldukça agresif olmasına rağmen diplomatik görgü kurallarının sınırlarını aşmadı.

Kissinger Mao Zedung ile görüşürken yanında Deng Xiaoping de vardı. Deng Xiaoping gibi Mao Zedung da ABD'nin Sovyetler'in meydan okumasına uygun şekilde karşılık vermemesini ciddiye alıyordu. Kissinger, Deng Xiaoping ve Mao Zedung ile yaptığı görüşmelerin ardından Başkan Ford'a yazdığı raporda, Çin ziyareti sırasında yapılan görüşmelerin ABD-Çin ilişkilerini soğutabilecek ve zayıflatacak bazı ipuçları içerdiğini söyledi. Kissinger'in bu raporu ve değerlendirmesi, Çin'in ABD'nin Sovyet tehdidi ve ataklarına karşı kısmi direniş gösterdiği aynı zamanda taviz vermekten de çekindiği görüşleri ile uyumluydu. Kissinger, Çin'in ABD'nin tepkisinin zayıflığından hayal kırıklığına uğradığına ve Çin'in Sovyetler Birliği'ne karşı direnmek için kendi gücüne güvenmeyi planladığına bile inanıyordu.

Çin İçinde 2 Yıldır Yıldızı Parlayan Deng'e Karşı Yeni Bir Komplo Kurulmuştu

Kissinger: uzun görüşmeler sırasında bile Deng Xiaoping yorulmadan görüşmelerin içeriğine odaklanmayı başarmıştı, bu da Deng Xiaoping'in baskılar karşısındaki azminin ve güçlü karakterinin bir yansımasıydı. Ne Kissinger ne de yardımcılarından herhangi biri Deng Xiaoping'in ülke içinde Mao Zedung'un ağır siyasi baskısı altında olduğunun farkında olmuştu, bu kadar güçlü istihbaratları yoktu. Pratik işlerdeki başarılarından dolayı bazıları Deng'e  karşı harekete geçmiş onu Kültür Devrimi'nin kazanımlarını geriye çevirmekle suçluyordu.

Aslında Kissinger görüşmelerden, Mao Zedung'un devletin günlük işlerine müdahale edemeyecek kadar hasta ve yaşlı olması nedeniyle "Deng Xiaoping'in artık Çin'deki kilit figür olduğunu" düşündüğü sonucunu çıkarmıştı. Deng Xiaoping'in Dörtlü Çete'nin planladığı sekiz kişilik eleştiri toplantısında ilk kez eleştirildiği gün olan 4 Kasım'da Dışişleri Bakanı Qiao Guanhua, Pekin'deki ABD Ofisi'nin direktörü olan George Bush ile görüştü ve ABD'nin Başkan Ford'un Çin ziyaretini Aralık ayına ertelemesini önerdi. Ancak Amerika Birleşik Devletleri ziyaretin planlandığı gibi gerçekleşmesini talep etti. Çin 13 Kasım'da ABD'nin orijinal ziyaret programını kabul etmek zorunda kalmıştı. Başkan Ford'a ev sahipliği yapacak olan Deng Xiaoping, 130'dan fazla üst düzey Çinli yetkilinin katıldığı bir toplantıda kültür Devrimi'ne karşı ideolojik hatalarından dolayı "eleştirildikten" bir hafta sonra Ford'u karşılamak üzere havaalanına gitti. Ancak Deng Xiaoping sakindi ve bir karşılama ziyafeti, bir de konuklarına veda yemeği düzenledi, üç uzun görüşme yaptı ve Mao Zedung'a Başkan Ford ile görüşmesi için eşlik etti. Aslında Çinli yetkililer Ford'un ziyaretinden fazla bir şey beklemiyorlardı.

Sovyetler Birliği'nin baskısı karşısında Nixon'ın daha becerikli ve güvenilir bir lider olduğuna, Ford'un ise daha zayıf olduğuna, fakat Nixon'un göreve yeni geldiğini ve "Watergate" skandalının yaralarını henüz tam olarak saramadığına inanıyorlardı. Nixon 1976'da Çin ile ilişkileri normalleştirme sözü vermişti, Deng'e göre Ford bu ziyarette Çin ile ilişkileri normalleştirme planı üzerine bir konuşma yapmayacaktı. Ford ayrıca dış ilişkilerde Nixon kadar diplomatik ve kıvrak değildi.

Deng Xiaoping, Ford heyeti uzun görüşmelerin ilk turunda Sovyetler Birliği'ne karşı daha sert adımlar atması için ABD'ye baskı yaptı ve o sırada Ford'a şunları söyledi "Sizi gücendirmek istemem ama Sovyetler Birliği ile başa çıkma konusunda biz sizden daha iyi tutum alabiliriz." Tıpkı altı hafta önce Kissinger ile görüşmesinde olduğu gibi, Deng Sovyetler Birliği ile ilgili görüşlerini yineledi. Hatta, Deng, Çin'in Sovyetler Birliği'ne karşı tek başına mücadeleye hazır olduğunu söyledi. "Çin fakir ve teknolojiden yoksun olmasına rağmen, ordusunu beslemek için derin tüneller kazmaya ve direnmek için halkını darı ile beslemeye hazırdı".

Mao Nixon'ın Çin ile İlişkileri Yumuşatmada Daha Kararlı Olacağını Düşünüyordu

Deng Xiaoping, ABD'nin Sovyetler Birliği'ne karşı zayıflık göstermesinden memnun olmasa da, Çin'in askeri harcamalarını artıracağını söylemedi. Fakat, Mao Zedung ve Deng Xiaoping'in Başkan Ford'a karşı tutumu altı hafta önce Kissinger'ı kabul ettiklerinden çok daha nazikti. Deng Xiaoping Ford'a şunları söyledi: "Temaslarımızı sürdürdüğümüz sürece görüş ayrılıklarımızın ve hatta bazen kavgalarımızın üstesinden gelebileceğimize inanıyorum." Sovyetler konusunda ABD'ye baskı yapmanın yanı sıra Deng Xiaoping karizmasını ve iyi tartışmacı özelliklerini kullanarak ABD'yi Çin ile ABD arasındaki devletten-devlete ilişkilere, ticarete ve halklar arası kültürel alışverişe ve ABD'nin Tayvan politikasını düzeltmeye özen göstermeye çağırdı. Deng Xiaoping bu görüşmelerde ayrıca Başkan Ford'un uluslararası meseleler hakkında düşündüğünden çok daha fazla şey bildiğini ve Sovyet karşıtı tutumunun beklediğinden çok daha güçlü olduğunu keşfetti.

Bir hafta sonra ABD temsilcisi George Bush; toplantılar derhal yeniden başlatıldı, ancak hala ABD'de hiç kimse Deng Xiaoping'in eleştirildiğinden haberdar olmamıştı. Hatta, o kadar ki Ford'un Çin ziyaretinden bir hafta sonra Deng Xiaoping, Pekin'deki ABD İrtibat Bürosu direktörlüğü görevini tamamlayan ve ABD'ye dönmek üzere olan George Bush için bir veda yemeği düzenlediğinde Bush bu yemeği "rahat ve mutlu bir atmosfer" olarak tanımlamıştı. Dışardan hiç kimse Deng'in akibetini bilmiyordu. Mao Zedung, Deng ile birlikte 2 Aralık 1975'te Başkan Ford ile bir araya geldi. Bu görüşme, Deng Xiaoping'in yabancı konuklarla görüşmek üzere Mao Zedung'a eşlik ettiği son görüşmeydi ve aynı zamanda Deng'in Mao ile de son görüşmesiydi. Mao tarafından Deng'e 1 Ocak'ta Nixon'ın kızı Julie Nixon ve eşi David Eisenhower ile görüşme izni verildi ve ertesi gün Deng, Margaret Heckler başkanlığındaki bir ABD kongre heyetiyle bir araya geldi. Bu aynı zamanda Deng Xiaoping'in, yoldaş Mao Zedung'un Eylül 1976'da ölmesinden sonra ve Dörtlü Çete'nin 6 Ekim 1976'daki devlet darbesinin Mao'nun halefi olarak gördüğü umut beslediği ÇKP Genel Sekreteri Hua Guo Feng tarafından bastırılmasından sonra 1977'de iktidara geri dönmesinden önce yabancı konuklarla son görüşmesi olmuştu.

Yorum Bırakınız

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir