Angola, Mozambik, Botswana, Zimbabwe Emperyalizme ve Hegemonyacılığa Karşı İlerici Ülkeler

Çok Sayıda Afrika Ülkesi Hegemonyacılığa Karşı Sosyalist Ülkelerle Dayanışma İçinde

Mozambik, Angola, Botswana, Çin, Vietnam, Küba, Rusya Hegemonyacılığa Karşı İşbirliği İçinde

 Katkıda bulunan: Timur Kaplan

Giriş:

Küba, Çin, Yugoslavya, Vietnam, Sovyetler Birliği, Eski Sosyalist Kamp Ülkeleri Afrika'nın Ulusal Kurtuluş ve bağımsızlık savaşlarına büyük destek verdiler. Sosyalizmde ısrar eden Çin, Vietnam ve Küba'nın Afrika ülkeleri ile çok iyi ilişkiler içinde olduğunu ve uluslararası alanda karşılıklı dayanışma içinde olduklarını görüyoruz.

Bu dayanışma sayesinde, ABD ve Batılı güçlerin başta Çin olmak üzere sosyalist ülkeleri zayıflatma, köşeye sıkıştırma ve "yeni bir soğuk savaş" başlatma çabaları engellenebiliyor. ABD emperyalizmi dünyanın tek hakim hegomonu olmak için hem sosyalist Çin'in yükselişini durdurmak hem de gelişmekte olan ülkelerle Çin arasına çomak sokmaya çalışıyor.

ABD ve müttefiklerine yanıt olarak Çin ve Afrika ülkeleri aralarındaki işbirliğini daha da güçlendiriyorlar, ekonomik kalkınma, ticaret ve teknolojik gelişme, sağlık ve toplumsal gelişme alanında işbirliği yapıyorlar.

1991'den sonra rengi değişen Rusya, Sovyet diplomatik mirasını devralarak Afrika'ya hegemonyacılığa karşı ekonomi ve ticaret dahil her alanda Afrika'ya destek vermeye devam ediyor.

Mozambik ile İlişkiler:  

Mozambik, yüzölçümü olarak Türkiye'den biraz büyük olan, 31 Milyon nüfuslu, Afrika kıtasının güneydoğusunda okyanus kıyısında yer alan bir ülke.

Çin-Mozambik ilişkileri, Çin'in Mozambik'in Marksist yönelimli FRELIMO (Liberation Front of Mozambique) partisinin Portekiz sömürgeciliğine karşı mücadelesini desteklemeye başladığı 1960'lara kadar uzanıyor. Bu parti anti-emperyalist, anti-sömürgeci demokratik sosyalist bir partidir. Güçlü kitle desteği vardır. Mozambik 134 ülkenin üye olduğu, G77+Çin bağlantısızlar hareketinin üyesidir.

Çin ile Diplomatik ilişkiler, Mozambik'in Portekiz'den bağımsızlığını kazanmasından kısa bir süre sonra, 25 Haziran 1975'te resmen kuruldu. Kasım 2006'da Mozambik, Çin'in resmi turizm ziyaret ülkeleri listesine eklenen 13. Afrika ülkesi oldu. Bu ülkenin Rusya, Küba, Vietnam ile  de çok iyi ilişkileri bulunuyor.

Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Hu Jintao, Şubat 2007'de Mozambik'e resmi bir ziyaret gerçekleştirdi ve bu ziyaret sırasında kendisi ve Mozambik Devlet Başkanı Armando Guebuza, ekonomi, teknoloji, tarım, eğitim ve spor alanlarında daha fazla işbirliği sözü verdi. Şanghay ve başkent Maputo kardeş şehir ilişkisini paylaşıyor.

Haziran 2020'de Mozambik, Birleşmiş Milletler'de sosyalist Çin'in Hong Kong Demokratikleşme ve ulusal güvenlik yasasını destekleyen 53 ülkeden biriydi.

Çin, ağırlıklı olarak Mozambik'ten tarım ve balıkçılık ürünleri ithal ediyor, ancak çok az hammadde ithal ederken, mamul mal ve makine ihraç ediyor. 2004 ile 2006 arasında, ikili ticaretin değeri üç katına çıkarak 70 milyon ABD Dolarından 210 milyon ABD Dolarına çıkarak Çin'i Mozambik'in Güney Afrika ve Portekiz'in ardından en büyük üç ticaret ortağından biri haline getirdi.

Çin ayrıca Mozambik'in inşaat sektöründe giderek daha önemli bir oyuncu haline geldi; Mozambik'in yeni yol inşaatının üçte birinden fazlası artık Çinli müteahhitler tarafından gerçekleştiriliyor. Diğer ülkelerdeki müteahhitler, yüksek maliyetler nedeniyle işlerini kaybediyor, Çinli müteahhitlerin yerel halka beceri veya teknoloji transferi için hiçbir çaba göstermediğinden ve yerel veya bölgesel işçi taşeronlarından faydalanmadıklarından, bunun yerine kendi çalışanlarını ithal etmeyi tercih ettiğinden şikayet ediyorlar. Bununla birlikte, Çin tarafından işletilen inşaat şantiyeleri daha iyi organize edilmiştir ve çok daha düşük bir hırsızlık oranına sahiptir. 2012'nin ilk 10 ayında, karşılıklı ticaretin değeri 1,1 milyar ABD dolarıydı ve Mozambik, Çin'in 23. en büyük ticaret ortağıydı.

Çin, ticaretin yanı sıra Mozambik'e de kalkınma yardımı sağlamaya başladı. Çin İhracat-İthalat Bankası Mozambik'e altyapı inşaatı için ekonomik yumuşak krediler verdi, örneğin 2006'da 60 milyon ABD Doları sağladı. Borç affı: 2001'de 22 milyon ABD Doları ve 2007'de 30 milyon ABD Dolarını affederek ülkenin Çin'e olan borcunun büyük bir bölümünü iki kez iptal etti. Çinliler Ulusal parlamento binası ve ulusal stadyum gibi bir dizi hükümet binasını ve kamu tesisini ücretsiz olarak inşa ettiler. Yardım Data verilerine göre, 2000'den 2012'ye kadar çeşitli basında çıkan haberlerle Mozambik'e katkıda bulunan yaklaşık 52 Çin resmi kalkınma finansmanı projesi belirlendi.

ANGOLA TARİHİ VE BUGÜN

Angola'nın sömürge statüsünden kurtuluşunda Küba, Sovyetler, Çin ve Yugoslavya'nın büyük katkısı oldu. Angola'nın bağımsızlığına büyük ilgi gösteren Sovyetler, ulusal devrimci hükümetin bu ülkede askeri üs kurma talebini geri çevirmesi ile hayal kırıklığı yaşadı… Angola, hegemonyacılığa karşı çıkan, zengin kaynaklara sahip olan bir ülke… Angola, ABD, Çin, Avrupa ve Rusya ile dengeli ekonomik ve diplomatik ilişkiler kurarak ulusal kalkınmasını hızlandırmaya çalışıyor.  

Bugün Angola ve sosyalist Küba mükemmel siyasi ve diplomatik ilişkilere sahip. Küba ve Angola, ilaç ve biyo-teknoloji de dâhil olmak üzere her iki ülke ekonomisi için stratejik olan birçok sektörde işbirliğini sürdürmekte ve eğitim, tarım ve kültür alanlarında birlikte çalışmaktadır. Küba ve Angola şu anda Küba'daki Mariel Özel Kalkınma Bölgesi ile Angola'daki Özel Ekonomik Bölge arasındaki bağlantıları geliştirmeye odaklanmaktadır.

2021 itibariyle Angola, Çin'in Afrika'daki üçüncü büyük ticaret ortağıdır. Çin-Angola ilişkileri Çin'den aldığı kalkınma kredilerini dünya piyasasındaki o günkü yani önceden belirlenmiş taksit programındaki tarihteki petrol fiyatları üzerinden geri ödüyor. Angola'da petrol işi devlet sermayesine dayanıyor. Angola'nın 1960'larda ve 1970'lerde Portekiz'e karşı ulusal kurtuluş hareketi sırasında Çin, Angola'daki milli kurtuluş hareketlerine doğrudan destek yerine Demokratik Kongo Cumhuriyeti üzerinden dolaylı silah ve askeri eğitim sağladı.

Çin, o dönemde üç ulusal kurtuluş örgütünden FNLA'yı desteklemişti, ABD ve Irkçı Güney Afrika ise UNITA'nın arkasına geçmişti. Sovyetler de bugün iktidarda olan MPLA'yı desteklemişti. Bölgedeki ABD-Sovyet hegemonya rekabeti ulusal kurtuluş hareketi için büyük güçlükler yaratmış ve ülkede süren iç savaşın önemli bir nedeni olmuştu. Sovyetler 1991'de dağıldıktan sonra, Rusya'nın etkisi büyük ölçüde zayıfladı. Angola yüzünü ABD ve Batıya çevirdi. İktidar partisi parti programından Marksizm-Leninizmi çıkararak demokratik sosyalistlerin Sosyalist Enternasyonal'e katıldı. Angola Demokratik Halk Cumhuriyeti'nin adı Angola Cumhuriyeti olarak değiştirildi.  

Sömürgeci Portekiz'in Angola'daki etkisini fiilen sona erdiren Portekiz'deki Karanfil Devrimi'nden sonra Çin, Angola'nın üç ulusal kurtuluş hareketini "dış güçlerin müdahalesine ve vekalet savaşlarına alet olmamaya" çağırmıştı.

Angola 1975'ten sonra üç örgüt arasında 26 yıl süren çetin bir iç savaşa girdiğinde, Çin bir süre daha FNLA ve UNITA'yı desteklemeye devam etti, ancak Sovyet ve Küba destekli MPLA güç kazandıkça 1976'dan itibaren desteğini geri çekti. İç savaşın uzamasındaki önemli bir neden söz konusu 3 örgütün etnik-bölgesel kimlik farklarına dayanmalarıydı.

Angola'nın bağımsızlığını takiben, Çin, 1980'ler boyunca yeni MPLA hükümetiyle ilişkilerini normalleştirmek için çok çaba sarf etti, o dönemde Çin-Sovyet ilişkileri henüz normalleşme dönemine girmemişti. Çin-Sovyet ilişkileri hala oldukça gergindi.  1982'de Çin Halk Cumhuriyeti, Angola hükümetine verdiği desteği ve ilişkileri normalleştirme arzusunu açıkladı. Angola Halk Cumhuriyeti, 1983 yılında Çin Halk Cumhuriyeti ile resmen ilişki kurdu.

Çin Başbakanı Wen Jiabao, Haziran 2006'da Angola'yı ziyaret ederek, petrol karşılığında altyapı yatırımları ve yol yapımı için 9 milyar ABD Doları kredi teklif etti. ÇHC, 2002'de iç savaşın sona ermesinden bu yana Angola'ya büyük yatırımlar yaptı. Angola Halk Cumhuriyeti ilk olarak Haziran 1984'te Çin ile resmi ticari ilişkiler kurdu. Bunu 1984 ve 1985'te Angola'ya Angola limanları için Çin'den bir ekipman bağışı da dahil olmak üzere yardım paketleri izledi.

Angola'ya Çin Kalkınma İçin Finansman Desteği

Angola, Angola İç Savaşı'nın sona ermesinden sonra, 2002 yılında Çin'den kalkınma desteği istedi. Angola, 2001 yılında yardım için başlangıçta Uluslararası Para Fonu'na (IMF) başvurmuştu, ancak IMF'nin yardım parasına koyduğu politik koşulları kabul etmek istemiyordu.

2000 yılındaki ilk Çin-Afrika İşbirliği Forumu konferansından bu yana Pekin, Angola'da 465 milyon dolarlık kalkınma projesi tamamladı. Krediler 2009 yılı dolar kuru olarak sabitlendi. Buna, Luanda demiryolunun rehabilitasyonu ve Quifangondo ile Mabubas arasında 45 km'lik bir elektrik dağıtım hattının inşası için Exim Bank of China'dan alınan 90 milyon dolarlık kredi de dahildir. Angola ayrıca Çin Exim bankasından ülkenin altyapısını onarması için 1 milyar dolarlık petrolle geri ödeme kredisi aldı.

2000 ve 2014 yılları arasında Çin, çoğunlukla petrolle geri ödeme şeklinde Angola'ya 21.2 milyar Dolar borç verdi. Başka bir tahmine göre, Angola'daki Çin yatırım miktarının 2005'ten 2020'ye kadar 24,7 milyar ABD doları olduğunu belirtiliyor.

Petrol Endüstrisi ve Altyapı Desteği

2000'lerin başından bu yana, Angola sürekli olarak Çin için önemli bir petrol üreticisi olmaya devam etti. 2006'da Angola, kısa bir süre için Suudi Arabistan'ı geçerek Çin'in en büyük petrol tedarikçisi oldu.

2020 itibariyle Angola, Çin'e petrol ithalatının beşinci en büyük sağlayıcısıdır.

Çin, Angola'ya verdiği finansal kredinin bir parçası olarak, Angola'nın devlete ait petrol şirketi Sonangol'dan elde ettiği petrol satışlarından elde edilen gelirlerle geri ödenmesi garanti edilen, ülkeye petrol destekli krediler verdi.

Bu krediler öncelikle Angola'da altyapı geliştirme için kullanıldı ve bir anlaşma, altyapıyı inşa etmek için kullanılan hizmetlerin %70'inin Çin'den alınmasını şart koşuyordu.

2010 itibariyle, Angola'da dört yüzden fazla devlet ve özel Çinli şirket faaliyet gösteriyor.  Çin'in petrol destekli kredileriyle finanse edilen bu altyapı projeleri, Angola ekonomisinin bazı yerel sektörlerinde yatırım ve büyümeyi tetikledi. 2010'larda iç pazar büyürken, Angola hükümeti, ülke içindeki ekonomik büyümeyi daha da artırmak için yerel tarım ve yiyecek ve içecek üretim endüstrilerini korumaya başladı. 2016 itibariyle, tahminen 53.000 Çinli vatandaş Angola'da yaşıyor ve çalışıyor; diğer tahminler 100.000 ila 250.000 kişi aralığındadır.

Botsvana-Küba İlişkileri

Botswana Sağlık bakanına göre: 

Botswana Eğitim ve Beceri Geliştirme, orta öğretim okulları ve öğretmen eğitim kolejlerine öğretmen sağlanması yoluyla 35 yıldır Küba'nın teknik yardımından faydalanmaktadır. 20'den fazla Batswana öğrencisi Küba'da beden eğitimi, bilgisayar mühendisliği, spor ve veterinerlik gibi alanlarda eğitim görmektedir. Botsvana kültürel gelişim ve sahne sanatları alanında öğretmen ve öğrencilerin kapasitelerinin arttırılması için daha fazla teknik yardım alacak.

İki ülke geçtiğimiz Ağustos ayında sağlık alanındaki İşbirliği Anlaşmalarını yeniledi. Küba, Botsvana'daki doktor sayısını 71'den 102'ye çıkardı. Botswana Sağlık bakanı, işbirliği alanlarının listesinin uzun ve geniş olduğunu belirterek, bunu sürdürmek ve daha da genişletmek niyetinde olduklarını sözlerine ekledi. Devrime sahip çıkmak Kübalılar için olduğu kadar Batswana, Afrikalılar ve hatta Afrika Diasporası için de çpk önemli. Küba'nın Botsvana Büyükelçisi Juan Carlos Arencibi Corrales ise Botsvana ile Küba arasındaki ilişkilerin gelişmeye devam etmesini umduğunu söyledi. Corrales, ülkesinin Botsvana'ya gereken her yerde yardımcı olmaya devam edeceğini de sözlerine ekledi. 

Botsvana – Çin Halk Cumhuriyeti İlişkileri

İlişkiler ilk olarak 6 Ocak 1975'te kuruldu. 2010 yılında, ilişkilerin resmiyete kavuşmasının 35. yıldönümünde, iki devlet arasındaki ilişkilerin "güçlü" ve hızla büyüdüğü ilan edildi. Çin'deki 2008 Siçuan depreminin ardından, Botsvana hükümeti bir milyon pula nakit yardım bağışladı. 2008'de Botsvana ve Çin arasındaki ticaret 360 milyon ABD Dolara ulaştı ve Botsvana ilk kez Çin ile ticaret fazlası verdi.

Şubat 2009'da Çin-Botsvana, dünyanın diğer büyük ekonomilerinde azalan talep karşısında Çin devreye girdi. Çin'in artan elmas talebi Botsvana'dan sağlanacaktı. Çin-Botsvana önemli elmas endüstrisinde ekonomik ilişkilerini daha da genişletti.

Çin ve Botsvana 1991 yılında Kültürel İşbirliği Anlaşmasını imzaladılar ve Botsvana Çinli turistlerin turizm ziyaret hedeflerinden biri oldu. Dış işleri Bakanı Wang Yi'nin Botswana ziyareti sırasında İpek Yolu ön işbirliği projesinin bugün imzalanmasının ardından Botsvana, Kuşak ve Yol Girişimi'ne katılan 46. Afrika ülkesi oldu. Eski başkandan farklı olarak, şimdi Botsvana Devlet Başkanı Masisi, Botsvana-Çin ilişkisine yeni bir ivme kazandırıyor.

Çin Borçları Sildi

Çin hükümeti, Botswana'ya hibeler, faizsiz krediler ve düşük faizli krediler dahil olmak üzere ekonomik yardım sağladı…. 2000 yılındaki ilk Çin Afrika İşbirliği Forumu'ndan bu yana, Çin hükümeti Botsvana'ya 129 milyon dolarlık kalkınma finansmanı sağladı. Bu toplamın sadece 52 milyon doları Resmi Kalkınma Yardımı için Avrupa-ABD kriterlerine giriyor.

Çin Exim Bankası, Lethlhakeng-Kang yol projesini finanse etmek için Botswana'ya eksik kalan finansmanın geri kalanını sağladı. Çin, Kazungula Köprüsü üzerinden Zambiya'ya bağlanacak olan Mosetse-Kazungula demiryolu projesinin yapımını finanse etmek için kredi verdi. Eylül 2018'de Çin, Botsvana'nın 80 milyon pula değerindeki borcunu iptal etti.  Çin, Botsvana genelinde bir dizi inşaat projesini finanse etti. Ocak 2010'da bu projeler arasında demiryolu ve yollar, sağlık tesisleri ve düşük maliyetli konut projeleri yer aldı.

Yorum Bırakınız

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir